استخوان‌بندى او خوب ، امّا بىمغز ، مصالح شعر او سراپا بىمزه ، سليقهء او در وادى شطحيّات و فخريّات و كفريّات معروف ، امّا از ذوق عشق حقيقت و معرفت و چاشنى درد خالى و قبول خاطر نصيب اعدا . باآنكه ديوان و مثنوى او از بيست هزار بيت زياده است ، يك بيت او چون طبع افسردهء او شعله‌يى ندارد . . . » ( ص 300 ) . بىترديد آنچه اين كتاب را از به دو تأليف منظور نظر اهل فضل و مورّخان قرار داده است ، چارچوبى است كه مؤلّف خود را در آن محصور كرده است . خود مىگويد : « آفرين و نفرين من همه به دستورى شرع مبين و مدح و ذم به تقريب تعصّب در دين است . . . » ( ص 391 ) . مورّخانى كه اندكى بعد از وى به تأليف كتابهاى تاريخى پرداخته‌اند ، در آثار خود نامى از كتاب وى نياورده‌اند ، اين كتاب ده سال بعد از درگذشت اكبر انتشار يافته است و به سبب لحن اعتراض‌آميزى كه دربارهء اكبر به كار برده بوده كتابش به دستور جهانگير پسر اكبر توقيف شده است ، امّا نوشته‌اند كه علىرغم منع دولت از انتشار اين كتاب ، پرفروش‌ترين كتاب در پايتخت هند بوده است . منتخب التواريخ از تواريخ مستند و بىنظير دورهء اسلامى هند است و عبد القادر مورّخى امين است . كتاب حاضر به استناد چاپ 1864 - 1869 ميلادى در كلكته فراهم شده است . اين چاپ عارى از خطاهاى مطبعى و اغلاط ديگر نيست . در حروفچينى مجدّد سعى شده است كه حتى الامكان غلطها اصلاح شود ، و در پايان كتاب معانى لغات خاصى كه از زبان هندى در نثر فارسى راه يافته است ، بيايد و آيات ، احاديث و اعلام كتاب استخراج گردد . اميد است كه اين گام اوّل منجر به تهيّهء نسخه‌هاى كهن و صحيح كتاب منتخب التواريخ و تصحيح و چاپ مجدّد همهء آن بينجامد . توفيق ه . سبحانى عضو هيأت علمى انجمن آثار و مفاخر فرهنگى اسفندماه 1378